Horace Epistulae Liber Primus XVIII Quintus Horatius Flaccus Si bene te noui, metues, liberrime Lolli, scurrantis speciem praebere, professus amicum. Vt matrona meretrici dispar erit atque discolor, infido scurrae distabit amicus. Est huic diuersum uitio uitium prope maius, asperitas agrestis et inconcinna grauisque, quae se commendat tonsa cute, dentibus atris, dum uult libertas dici mera ueraque uirtus. Virtus est medium uitiorum et utrimque reductum. Alter in obsequium plus aequo pronus et imi derisor lecti sic nutum diuitis horret, sic iterat uoces et uerba cadentia tollit, ut puerum saeuo credas dictata magistro reddere uel partis mimum tractare secundas; alter rixatur de lana saepe caprina, propugnat nugis armatus: 'Scilicet, ut non sit mihi prima fides?' et 'uere quod placet, ut non acriter elatrem? Pretium aetas altera sordet.' Ambigitur quid enim? Castor sciat an Docilis plus, Brundisium Numici melius uia ducat an Appi. Quem damnosa uenus, quem praeceps alea nudat, gloria quem supra uires et uestit et unguit, quem tenet argenti sitis inportuna famesque, quem paupertatis pudor et fuga, diues amicus, saepe decem uitiis instructior, odit et horret, aut, si non odit, regit ac ueluti pia mater plus quam se sapere et uirtutibus esse priorem uolt et ait prope uera: 'Meae (contendere noli!) stultitiam patiuntur opes, tibi paruola res est: arta decet sanum comitem toga. Desine mecum certare!' Eutrapelus cuicumque nocere uolebat uestimenta dabat pretiosa: beatus enim iam cum pulchris tunicis sumet noua consilia et spes, dormiet in lucem, scorto postponet honestum officium, nummos alienos pascet, ad imum Thraex erit aut holitoris aget mercede caballum. Arcanum neque tu scrutaberis illius umquam, commissumque teges et uino tortus et ira, nec tua laudabis studia aut aliena reprendes, nec, cum uenari uolet ille, poemata panges. Gratia sic fratrum geminorum Amphionis atque Zethi dissiluit, donec suspecta seuero conticuit lyra. Fraternis cessisse putatur moribus Amphion: tu cede potentis amici lenibus imperiis, quotiensque educet in agros Aetolis onerata plagis iumenta canesque, surge et inhumanae senium depone Camenae, cenes ut pariter pulmenta laboribus empta! Romanis sollemne uiris opus, utile famae uitaeque et membris, praesertim cum ualeas et uel cursu superare canem uel uiribus aprum possis. Adde, uirilia quod speciosius arma non est qui tractet: scis quo clamore coronae proelia sustineas campestria. Denique saeuam militiam puer et Cantabrica bella tulisti sub duce qui templis Parthorum signa refigit nunc et, siquid abest, Italis adiudicat armis. Ac ne te retrahas et inexcusabilis absis, quamuis nil extra numerum fecisse modumque curas, interdum nugaris rure paterno: partitur lintres exercitus, Actia pugna te duce per pueros hostili more refertur; aduersarius est frater, lacus Hadria, donec alterutrum uelox Victoria fronde coronet. Consentire suis studiis qui crediderit te, fautor utroque tuum laudabit pollice ludum. Protinus ut moneam (siquid monitoris eges tu) quid de quoque uiro et cui dicas, saepe uideto! Percontatorem fugito: nam garrulus idem est nec retinent patulae commissa fideliter aures et semel emissum uolat inreuocabile uerbum. Non ancilla tuum iecur ulceret ulla puerue intra marmoreum uenerandi limen amici, ne dominus pueri pulchri caraeue puellae munere te paruo beet aut incommodus angat. Qualem commendes, etiam atque etiam aspice, ne mox incutiant aliena tibi peccata pudorem. Fallimur et quondam non dignum tradimus; ergo quem sua culpa premet, deceptus omitte tueri, ut penitus notum, si temptent crimina, serues tuterisque tuo fidentem praesidio: qui dente Theonino cum circumroditur, ecquid ad te post paulo uentura pericula sentis? Nam tua res agitur, paries cum proximus ardet, et neglecta solent incendia sumere uires. Dulcia inexpertis cultura potentis amici, expertus metuet. Tu, dum tua nauis in alto est, hoc age, ne mutata retrorsum te ferat aura! Oderunt hilarem tristes tristemque iocosi, sedatum celeres, agilem nauumque remissi; (potores bibuli media de nocte Falerni) oderunt porrecta negantem pocula, quamuis nocturnos iures te formidare tepores; deme supercilio nubem: plerumque modestus occupat obscuri speciem, taciturnus acerbi. Inter cuncta leges et percontabere doctos, qua ratione queas traducere leniter aeuum, num te semper inops agitet uexetque cupido, num pauor et rerum mediocriter utilium spes, uirtutem doctrina paret naturane donet, quid minuat curas, quid te tibi reddat amicum, quid pure tanquillet, honos an dulce lucellum an secretum iter et fallentis semita uitae. Me quotiens reficit gelidus Digentia riuus, quem Mandela bibit, rugosus frigore pagus, quid sentire putas, quid credis, amice, precari? 'Sit mihi quod nunc est, etiam minus, et mihi uiuam quod superest aeui, siquid superesse uolunt di; sit bona librorum et prouisae frugis in annum copia, neu fluitem dubiae spe pendulus horae.' Sed satis est orare Iouem quae ponit et aufert; det uitam, det opes: aequum mi animum ipse parabo.