Horace Epistula Liber Alter II Quintus Horatius Flaccus Flore, bono claroque fidelis amice Neroni, siquis forte uelit puerum tibi uendere natum Tibure uel Gabiis et tecum sic agat: 'Hic et candidus et talos a uertice pulcher ad imos fiet eritque tuus nummorum milibus octo, uerna ministeriis ad nutus aptus erilis, litterulis Graecis inbutus, idoneus arti cuilibet; argilla quiduis imitaberis uda; quin etiam canet indoctum, sed dulce bibenti. Multa fidem promissa leuant, ubi plenius aequo laudat uenalis qui uolt extrudere merces. Res urget me nulla; meo sum pauper in aere. Nemo hoc mangonum faceret tibi; non temere a me quiuis ferret idem. Semel hic cessauit et, ut fit, in scalis latuit metuens pendentis habenae' -- des nummos, excepta nihil te si fuga laedit, ille ferat pretium poenae securus, opinor. Prudens emisti uitiosum, dicta tibi est lex: insequeris tamen hunc et lite moraris iniqua? Dixi me pigrum proficiscenti tibi, dixi talibus officiis prope mancum, ne mea sæuos iurgares ad te quod epistula nulla rediret. Quid tum profeci, mecum facientia iura si tamen adtemptas? Quereris super hoc etiam quod expectata tibi non mittam carmina mendax. Luculli miles collecta uiatica multis aerumnis, lassus dum noctu stertit, ad assem perdiderat: post hoc uehemens lupus, et sibi et hosti iratus pariter, ieiunis dentibus acer, praesidium regale loco deiecit, ut aiunt, summe munito et multarum diuite rerum. Clarus ob id factum donis ornatur honestis, accipit et bis dena super sestertia nummum. Forte sub hoc tempus castellum euertere praetor nescio quod cupiens hortari coepit eundem uerbis quae timido quoque possent addere mentem; 'I, bone, quo uirtus tua te uocat, i pede fausto, grandia laturus meritorum praemia. Quid stas?' Post haec ille catus, quantumuis rusticus: 'Ibit, ibit eo, quo uis, qui zonam perdidit' inquit. Romae nutriri mihi contigit atque doceri iratus Grais quantum nocuisset Achilles. Adiecere bonae paulo plus artis Athenae, scilicet ut uellem curuo dinoscere rectum atque inter siluas Academi quaerere uerum. Dura sed emouere loco me tempora grato ciuilisque rudem belli tulit aestus in arma Caesaris Augusti non responsura lacertis. Vnde simul primum me dimisere Philippi, decisis humilem pinnis inopemque paterni et laris et fundi paupertas impulit audax ut uersus facerem; sed quod non desit habentem quae poterunt umquam satis expurgare cicutae, ni melius dormire putem quam scribere uersus? Singula de nobis anni praedantur euntes: eripuere iocos, uenerem, conuiuia, ludum; tendunt extorquere poemata; quid faciam uis? Denique non omnes eadem mirantur amantque; carmine tu gaudes, hic delectatur iambis, ille Bioneis sermonibus et sale nigro. Tres mihi conuiuae prope dissentire uidentur, poscentes uario multum diuersa palato. Quis dem? Quid non dem? Renuis quod tu, iubet alter; quod petis, id sane est inuisum acidumque duobus. Praeter cetera me Romaene poemata censes scribere posse inter tot curas totque labores? Hic sponsum uocat, hic auditum scripta, relictis omnibus officiis; cubat hic in colle Quirini, hic extremo in Auentino, uisendus uterque; interualla uides humane commoda. 'Verum purae sunt plateae, nihil ut meditantibus obstet.' Festinat calidus mulis gerulisque redemptor, torquet nunc lapidem, nunc ingens machina tignum, tristia robustis luctantur funera plaustris, hac rabiosa fugit canis, hac lutulenta ruit sus: i nunc et uersus tecum meditare canoros! Scriptorum chorus omnis amat nemus et fugit urbem, rite cliens Bacchi somno gaudentis et umbra: tu me inter strepitus nocturnos atque diurnos uis canere et contracta sequi uestigia uatum? Ingenium, sibi quod uacuas desumpsit Athenas et studiis annos septem dedit insenuitque libris et curis, statua taciturnius exit plerumque et risu populum quatit: hic ego, rerum fluctibus in mediis et tempestatibus urbis, uerba lyrae motura sonum conectere digner? Frater erat Romae consulti rhetor, ut alter alterius sermone meros audiret honores, Gracchus ut hic illi, foret huic ut Mucius ille. Qui minus argutos uexat furor iste poetas? Carmina compono, hic elegos, 'mirabile uisu caelatumque nouem Musis opus.' Aspice primum quanto cum fastu, quanto molimine circum spectemus uacuam Romanis uatibus aedem; mox etiam, si forte uacas, sequere et procul audi quid ferat et qua re sibi nectat uterque coronam. Caedimur et totidem plagis consumimus hostem, lento Samnites ad lumina prima duello. Discedo Alcaeus puncto illius; ille meo quis? Quis nisi Callimachus? Si plus adposcere uisus, fit Mimnermus et optiuo cognomine crescit. Multa fero ut placem genus inritabile uatum, cum scribo et supplex populi suffragia capto; idem finitis studiis et mente recepta opturem patulas impune legentibus auris. Ridentur mala qui componunt carmina, uerum gaudent scribentes et se uenerantur et ultro, si taceas, laudant quicquid scripsere beati. At qui legitimum cupiet fecisse poema, cum tabulis animum censoris sumet honesti; audebit, quaecumque parum splendoris habebunt et sine pondere erunt et honore indigna ferentur, uerba mouere loco, quamuis inuita recedant et uersentur adhuc inter penetralia Vestae; obscurata diu populo bonus eruet atque proferet in lucem speciosa uocabula rerum, quae priscis memorata Catonibus atque Cethegis nunc situs informis premit et deserta uetustas; adsciscet noua, quae genitor produxerit usus. Vehemens et liquidus puroque simillimus amni fundet opes Latiumque beabit diuite lingua; luxuriantia compescet, nimis aspera sano leuabit cultu, uirtute carentia tollet, ludentis speciem dabit et torquebitur, ut qui nunc Satyrum, nunc agrestem Cyclopa mouetur. Praetulerim scriptor delirus inersque uideri, dum mea delectent mala me uel denique fallant, quam sapere et ringi. Fuit haud ignobilis Argis, qui se credebat miros audire tragoedos in uacuo laetus sessor plausorque theatro, cetera qui uitae seruaret munia recto more, bonus sane uicinus, amabilis hospes, comis in uxorem, posset qui ignoscere seruis et signo laeso non insanire lagoenae, posset qui rupem et puteum uitare patentem. Hic ubi cognatorum opibus curisque refectus expulit elleboro morbum bilemque meraco et redit ad sese: 'Pol, me occidistis, amici, non seruastis' ait, 'cui sic extorta uoluptas et demptus per uim mentis gratissimus error.' Nimirum sapere est abiectis utile nugis, et tempestiuum pueris concedere ludum, ac non uerba sequi fidibus modulanda Latinis, sed uerae numerosque modosque ediscere uitae. Quocirca mecum loquor haec tacitusque recordor: 'Si tibi nulla sitim finiret copia lymphae, narrares medicis; quod, quanto plura parasti, tanto plura cupis, nulline faterier audes? Si uolnus tibi monstrata radice uel herba non fieret leuius, fugeres radice uel herba proficiente nihil curarier; audieras, cui rem di donarent, illi decedere prauam stultitiam, et cum sis nihilo sapientior, ex quo plenior es, tamen uteris monitoribus isdem? At si diuitiae prudentem reddere possent, si cupidum timidumque minus te, nempe ruberes, uiueret in terris te siquis auarior uno. Si proprium est quod quis libra mercatus et aere est, quaedam, si credis consultis, mancipat usus, qui te pascit ager, tuus est, et uilicus Orbi, cum segetes occat tibi mox frumenta daturas, te dominum sentit. Das nummos, accipis uuam, pullos, oua, cadum temeti: nempe modo isto paulatim mercaris agrum, fortasse trecentis aut etiam supra nummorum milibus emptum. Quid refert, uiuas numerato nuper an olim? Emptor Aricini quoniam Veientis et arui emptum cenat holus, quamuis aliter putat, emptis sub noctem gelidam lignis calefactat aenum, sed uocat usque suum, qua populus adsita certis limitibus uicina refugit iurgia; tamquam sit proprium quicquam, puncto quod mobilis horae nunc prece, nunc pretio, nunc ui, nunc morte suprema permutet dominos et cedat in altera iura. Sic quia perpetuus nulli datur usus et heres heredem alterius uelut unda superuenit undam, quid uici prosunt aut horrea? Quid Calabris saltibus adiecti Lucani, si metit Orcus grandia cum paruis, non exorabilis auro? Gemmas, marmor, ebur, Tyrrhena sigilla, tabellas, argentum, uestes Gaetulo murice tinctas sunt qui non habeant, est qui non curat habere. Cur alter fratrum cessare et ludere et ungui praeferat Herodis palmetis pinguibus, alter diues et inportunus ad umbram lucis ab ortu siluestrem flammis et ferro mitiget agrum, scit Genius, natale comes qui temperat astrum, naturae deus humanae, mortalis in unum quodque caput, uoltu mutabilis, albus et ater. Vtar et ex modico, quantum res poscet, aceruo tollam, nec metuam quid de me iudicet heres, quod non plura datis inuenerit; et tamen idem scire uolam quantum simplex hilarisque nepoti discrepet et quantum discordet parcus auaro. Distat enim, spargas tua prodigus an neque sumptum inuitus facias neque plura parare labores, ac potius, puer ut festis Quinquatribus olim, exiguo gratoque fruaris tempore raptim. Pauperies inmunda domus procul absit; ego utrum naue ferar magna an parua, ferar unus et idem. Non agimur tumidis uelis Aquilone secundo: non tamen aduersis aetatem ducimus Austris, uiribus, ingenio, specie, uirtute, loco, re extremi primorum, extremis usque priores. Non es auarus: abi. Quid? Cetera iam simul isto cum uitio fugere? Caret tibi pectus inani ambitione? Caret mortis formidine et ira? Somnia, terrores magicos, miracula, sagas, nocturnos lemures portentaque Thessala rides? Natalis grate numeras? Ignoscis amicis? Lenior et melior fis accedente senecta? Quid te exempta iuuat spinis de pluribus una? Viuere si recte nescis, decede peritis. Lusisti satis, edisti satis atque bibisti: tempus abire tibi est, ne potum largius aequo rideat et pulset lasciua decentius aetas.'