IX. Deianira Herculi

Mittor ad Alciden a coniuge conscia mentis

littera si coniunx Deianira tua est.

Gratulor Oechaliam titulis accedere nostris,

victorem victae succubuisse queror.

fama Pelasgiadas subito pervenit in urbes

decolor et factis infitianda tuis,

quem numquam Iuno seriesque inmensa laborum

fregerit, huic Iolen inposuisse iugum.

hoc velit Eurystheus, velit hoc germana Tonantis,

laetaque sit vitae labe noverca tuae.

at non ille velit, cui nox (si creditur) una

non tanti, ut tantus conciperere, fuit.

Plus tibi quam Iuno nocuit Venus: illa premendo

sustulit, haec humili sub pede colla tenet.

respice vindicibus pacatum viribus orbem,

qua latam Nereus caerulus ambit humum.

se tibi pax terrae, tibi se tuta aequora debent;

implesti meritis Solis utramque domum.

quod te laturum est, caelum prius ipse tulisti:

Hercule supposito sidera fulsit Atlans.

quid nisi notitia est misero quaesita pudori,

si cumulas sturpi facta priora nota?

tene ferunt geminos pressisse tenaciter angues,

cum tener in cunis iam Iove dignus eras?

coepisti melius quam desinis; ultima primis

cedunt: dissimiles hic vir et ille puer.

quem non mille ferae, quem non Stheneleius hostis,

non potuit Iuno vincere, vincit Amor.

At bene nupta feror, quia nominer Herculis uxor,

sitque socer, rapidis qui tonat altus equis.

quam male inaequales veniunt ad aratra iuvenci,

tam premitur magno coniuge nupta minor.

non honor est sed onus species laesura ferentes:

siqua voles apte nubere, nube pari.

vir mihi semper abest, et coniuge notior hospes

monstraque terribiles persequiturque feras.

ipsa domo vidua votis operata pudicis

torqueor, infesto ne vir ab hoste cadat;

inter serpentes aprosque avidosque leones

iactor et haesuros terna per ora canes.

me pecudum fibrae simulacraque inania somni

ominaque arcana nocte petita movent.

aucupor infelix incertae murmura famae

speque timor dubia spesque timore cadit.

mater abest queriturque deo placuisse potenti,

nec pater Amphitryon nec puer Hyllus adest.

arbiter Eurystheus astu Iunonis iniquae

sentitur nobis iraque longa deae.

Haec mihi ferre parum; peregrinos addis amores,

et mater de te quaelibet esse potest.

non ego Partheniis temeratam vallibus Augen

nec referam partus, Ormeni nympha, tuos;

non tibi crimen erunt, Teuthrantia turba, sorores,

quarum de populo nulla relicta tibi est.

una, recens crimen, referetur adultera nobis,

unde ego sum Lydo facta noverca Lamo.

Maeandros, totiens qui terris errat in isdem,

qui lassas in se saepe retorquet aquas,

vidit in Herculeo suspensa monilia collo,

illo, cui caelum sarcina parva fuit.

non puduit fortes auro cohibere lacertos

et solidis gemmas opposuisse toris?

nempe sub his animam pestis Nemeaea lacertis

edidit, unde umerus tegmina laevus habet.

ausus es hirsutos mitra redimire capillos!

aptior Herculeae populus alba comae.

nec te Maeonia lascivae more puellae

incingi zona dedecuisse pudet?

non tibi succurrit crudi Diomedis imago,

efferus humana qui dape pavit equas?

si te vidisset cultu Busiris in isto,

huic victor victo nempe pudendus eras!

detrahat Antaeus duro redimicula collo,

ne pigeat molli succubuisse viro!

Inter Ioniacas calathum tenuisse puellas

diceris et dominae pertimuisse minas.

non fugis, Alcide, victricem mille laborum

rasilibus calathis inposuisse manum

crassaque robusto deducis pollice fila

aequaque formosae pensa rependis erae?

a! quotiens, digitis dum torques stamina duris,

praevalidae fusos conminuere manus!

[Cerderis infelix scuticae tremefactis habenis

ante pedes dominae pertimuisse minas ...

eximiis pompis, immaniasemina laudim]

factaque narrabas dissimulanda tibi:

scilicet: immanes elisis faucibus hydros

infantem caudis involuisse manum;

ut Tegeaeus aper cupressifero Erymantho

incubet et vasto pondere laedat humum;

non tibi Threiciis adfixa penatibus ora,

non hominum pingues caede tacentur equae,

prodigiumque triplex, armenti dives Hiberi

Geryones, quamvis in tribus unus erat;

inque canes totidem trunco digestus ab uno

Cerberos implicitis angue minante comis;

quaeque redundabat fecundo vulnere serpens

fertilis et damnis dives ab ipsa suis,

quique inter laevumque latus laevumque lacertum

praegrave conpressa fauce pependit onus,

et male confisum pedibus formaque bimembri

pulsum Thessalicis agmen equestre iugis.

Haec tu Sidonio potes insignitus amictu

dicere? non cultu lingua retenta silet?

se quoque nympha tuis ornavit Dardanis armis

et tulit a capto nota tropaea viro.

i nunc, tolle animos et fortia gesta recense:

quo tu non esses, iure vir illa fuit.

qua tanto minor es, quanto te, maxime rerum,

quam quos vicisti, vincere maius erat.

illi procedit rerum mensura tuarum,

cede bonis: heres laudis amica tuae.

o pudor! hirsuti costis exuta leonis

aspera texerunt vellera molle latus!

falleris et nescis: non sunt spolia illa leonis,

sed tua, tuque feri victor es, illa tui.

femina tela tulit Lernaeis atra venenis,

ferre gravem lana vix satis apta colum,

instruxitque manum clava domitrice ferarum

vidit et in speculo coniugis arma sui.

Haec tamen audieram; licuit non credere famae,

et venit ad sensus mollis ab aure dolor.

ante meos oculos adducitur advena paelex,

nec mihi, quae patior, dissimulare licet!

non sinis averti: mediam captiva per urbem

invitis oculis adspicienda venit.

nec venit incultis captarum more capillis:

fortunam vultu fassa decente suam

ingreditur late lato spectabilis auro,

qualiter in Phrygia tu quoque cultus eras;

dat vultum populo sublimis ut Hercule victo:

Oechaliam vivo stare parente putes;

forsitan et pulsa Aetolide Deianira

nomine deposito paelicis uxor erit,

Eurytidosque Ioles Atque Aonii Alcidae

turpia famosus corpora iunget Hymen.

mens fugit admonitu, frigusque perambulat artus,

et iacet in gremio languida facta manus.

Me quoque cum multis, sed me sine crimine amasti;

ne pigeat, pugnae bis tibi causa fui.

cornua flens legit ripis Achelous in udis

truncaque limosa tempora mersit aqua;

semivir occubuit in letifero Eueno

Nessus et infecit sanguis equinus aquas.

sed quid ego haec refero? scribenti nuntia venit

fama virum tunicae tabe perire meae.

ei mihi! quid feci? quo me furor egit amantem?

impia quid dubitas Deianira mori?

An tuus in media coniunx lacerabitur Oeta,

tu sceleris tanti causa superstes eris?

siquid adhuc habeo facti, cur Herculis uxor

credar, coniugii mors mea pignus erit.

tu quoque cognosces in me, Meleagre, sororem!

impia quid dubitas Deianira mori?

Heu devota domus! solio sedet Agrios alto;

Oenea desertum nuda senecta premit;

exulat ignotis Tydeus germanus in oris;

alter fatali vivus in igne fuit;

exegit ferrum sua per praecordia mater.

impia quid dubitas Deianira mori?

Deprecor hoc unum per iura sacerrima lecti,

ne videar fatis insidiata tuis.

Nessus, ut est avidum percussus harundine pectus,

``hic,'' dixit, ``vires sanguis amoris habet.''

illita Nesseo misi tibi texta veneno.

impia quid dubitas Deianira mori?

Iamque vale, seniorque pater germanaque Gorge

et patria et patriae frater adempte tuae

et tu lux oculis hodierna novissima nostris

virque---sed o possis!---et puer Hylle, vale!