PASSIO SANCTI VINCENTI MARTYRIS

Beate martyr, prospera

diem triumfalem tuum,

quo sanguinis merces tibi

corona, Vincenti, datur!

Hic te ex tenebris saeculi

tortore uicto et iudice

euexit ad caelum dies

Christoque ouantem reddidit.

Nunc angelorum particeps

conlucis insigni stola,

quam testis indomabilis

riuis cruoris laueras,

cum te satelles idoli

praecinctus atris legibus

litare diuis gentium

ferro et catenis cogeret.

Ac uerba primum mollia

suadendo blande effuderat,

captator ut uitulum lupus

rapturus adludit prius.

'Rex', inquit, 'orbis maximus,'

qui sceptra gestat publica,

seruire sanxit omnia

priscis deorum cultibus.

Vos, Nazareni, adsistite

rudemque ritum spernite!

haec saxa, quae princeps colit,

placate fumo et uictima!'

Exclamat hic Vincentius,

leuita de tribu sacra,

minister altaris dei

septem ex columnis lacteis:

'Tibi ista praesint numina,

tu saxa, tu lignum colas,

tu mortuorum mortuus

fias deorum pontifex,

nos lucis auctorem patrem

eiusque Christum filium,

qui solus ac uerus deus,

Datiane, confitebimur'.

Hic ille iam commotior:

`audesne, non felix', ait,

`ius hoc deorum et principum

uiolare uerbis asperis,

ius et sacratum et publicum,

cui cedit humanum genus,

nec te iuuentae feruidae

instans periclum permouet?

Hoc namque decretum cape:

aut ara ture et caespite

precanda iam nunc est tibi

aut mors luenda est sanguine.'

Respondit ille altrinsecus:

`age ergo, quidquid uirium,

quidquid potestatis tibi est,

palam reluctor, exere!

Vox nostra quae sit, accipe:

est Christus et Pater Deus,

serui huius et testes sumus,

extorque, si potes, fidem!

'Tormenta, carcer, ungulae

stridensque flammis lammina

atque ipsa poenarum ultima,

mors, christianis ludus est.

O uestra inanis uanitas

scitumque bruum Caesaris!

condigna uestris sensibus

coli iubetis numina:

excisa fabrili manu

cauis recocta et follibus,

quae uoce, quae gressu carent,

inmota, caeca, elinguia.

His sumptuosa splendido

delubra crescunt marmore,

his colla mugientium

percussa taurorum cadunt.

at sunt et illic spiritus.

Sunt, sed magistri criminum,

uestrae et salutis aucipes,

uagi, inpotentes, sordidi,

qui uos latenter incitos

in omne conpellumt nefas:

uastare iustos caedibus,

plebem piorum carpere.

Norunt et ipsi ac sentiunt

pollere Christum et uiuere

eiusque iam iamque adfore

regnum tremendum perfidis.

Clamant fatentes denique

pulsi ex latebris uiscerum

uirtute Christi et nomine

diuique et idem daemones.'

His intonantem martyrem

iudex profanus non tulit,

conclamat: 'os obtrudite,

ne plura iactet inprobus!

Vocem loquentis claudite

raptimque lictores date,

illos reorum Plutones

pastos resectis canibus!

Iam faxo ius praetorium

conuiciator sentiat,

inpune ne nostris sibi

dis destruendis luserit.

Tibi ergo soli, contumax,

Tarpeia calcentur sacra,

tu porro solus obteras

Romam, senatum, Caesarem?

Vinctum retortis bracchiis

sursum ac deorsum extendite,

conpago donec ossuum

diuulsa membratim crepet.

Posthinc hiulcis ictibus

nudate costarum abdita

ut per latebras uulnerum

iecur retectum palpitet.'

Ridebat haec miles dei

manus cruentas increpans,

quod fixa non profundius

intraret artus ungula.

Ac iam omne robur fortium

euiscerando cesserat

nisusque anhelus soluerat

fessos lacertorum toros,

ast ille tanto laetior

omni uacantem nubilo

frontem serenam luminat

te, Christe, praesentem uidens.

'Quis uultus iste, pro pudor!'

Datianus aiebat furens,

`gaudet, renidet, prouocat

tortore tortus acrior!

Nil illa uis exercita

tot noxiorum mortibus

agone in isto proficit,

ars et dolorum uincitur.

Se uos, alumni carceris,

par semper inuictum mihi,

cohibete paulum dexteras,

respiret ut lassus uigor.

Praesicca rursus ulcera,

dum se cicatrix colligit

refrigerati sanguinis,

manus resulcans diruet.'

His contra leuites refert:

`si iam tuorum perspicis

languere uirtutem canum,

age, ipse maior carnifex,

ostende, quo pacto queant

imos recessus scindere,

manus et ipse intersere

riuosque feruentes bibe!

Erras, cruente, si meam

te rere poenam sumere,

cum membra morti obnoxia

dilancinata interficis.

Est alter, est intrinsecus,

uiolare quem nullus potest,

liber, quietus, integer,

exsors dolorum tristium.

Hoc, quod laboras perdere

tantis furoris uiribus,

uas est solutum ac fictile,

quocumque frangendum modo.

Quin immo nunc enitere

illum secare ac plectere,

qui perstat intus, qui tuam

calcat, tyranne, insaniam!

Hunc, hunc lacesse, hunc discute,

inuictum, inexsuperabilem,

nullis procellis subditum

solique subiectum deo!'

Haec fatur et stridentibus

laniatur uncis denuo;

cui praetor ore subdolo

anguina uerba exsibilat:

'Si tanta callum pectoris

praedurat obstinatio,

puluinar ut nostrum manu

abomineris tangere,

saltim latentes paginas

librosque opertos detege,

quo secta prauum seminans.

iustis cremetur ignibus'.

His martyr auditis ait:

`quem tu, maligne, mysticis

minitaris ignem litteris,

flagrabis ipse hoc iustius.

Romfea nam caelestium

uindex erit uoluminum

tanti ueneni interpretem

linguam perurens fulmine.

Vides fauillas indices

Gomorreorum criminum,

Sodomita nec latet cinis

testis perennis funeris.

Exemplar hoc, serpens, tuum est.

fuligo quem mox sulpuris

bitumen et mixtum pice

imo inplicabunt tartaro.'

His persecutor saucius

pallet, rubescit, aestuat

insana torquens lumina

spumasque frendens egerit.

Tum deinde cunctatus diu

decernit: 'extrema omnium

igni, grabato et lammiis

exerceatur quaestio.'

Haec ille sese ad munera

gradu citato proripit

ipsosque pernix gaudio

poenae ministros praeuenit.

Ventum ad palestram gloriae,

spes certat et crudelitas,

luctamen anceps conserunt

hinc martyr, illinc carnifex.

Serrata lectum regula

dente infrequenti exasperat,

cui multa carbonum strues

uiuum uaporat halitum.

Hunc sponte conscendit rogum

uir sanctus ore interrito,

ceu jam coronae conscius

celsum tribunal scanderet.

Subter crepante aspergine

scintillat excussus salis

punctisque feruens stridulis

sparsim per artus figitur.

Aruina posthinc igneum

inpressa cauterem lauit,

uis unde roris fumidi

in membra sensim liquitur.

Haec inter inmotus manet

tamquam dolorum nescius

tenditque in altum lumina;

nam uincla palmas presserant.

Sublatus inde fortior

lugubre in antrum truditur,

ne liber usus luminis

animaret altum spiritum.

Est intus imo ergastulo

locus tenebris nigrior,

quem saxa mersi fornicis

angusta clausum strangulant.

Aeterna nox illic latet

expers diurni sideris,

hic carcer horrendus suos

habere fertur inferos.

In hoc baratrum conicit

truculentus hostis martyrem

lignoque plantas inserit

diuaricatis cruribus.

Quin addit et poenam nouam

crucis peritus artifex,

nulli tyranno cognitam

nec fando conpertam retro.

Fragmenta testarum iubet

hyrta inpolitis angulis,

acuminata, informia,

tergo iacentis sternerent.

Totum cubile spiculis

armant dolores anxii,

insomne qui subter latus

mucrone pulsent obuio.

Haec illc uersutus uafra

meditatus arte struxerat,

sed Belzebulis callida

commenta Christus destruit.

Nam carceralis caecitas

splendore lucis fulgurat

duplexque morsus stipitis

ruptis cauernis dissilit.

Agnoscit hic Vincentius

adesse quod sperauerat,

tanti laboris praemium,

Christum, datorem luminis.

Cernit deinde fragmina

iam testularu mollibus

uestire semet floribus

redolente nectar carcere.

Quin et frequentes angeli

stant ac loquuntur comminus,

quorum unus ore augustior

conpellat his dictis uirum:

'Exsurge, martyr inclyte,

exsurge securus tui,

exsurge et almis coetibus

noster sodalis addere!

Decursa iam satis tibi

poenae minacis munia

pulchroque mortis exitu

omnis peracta est passio.

O miles inuictissime,

fortissimorum fortior,

iam te ipsa saeua et aspera

tormenta uictorem tremunt.

Spectator haec Christus deus

conpensat aeuo intermino

propriaeque collegam crucis

larga coronat dextera

Pone hoc caducum uasculum,

conpage textum terrea,

quod dissipatum soluitur,

et liber in caelum ueni!'

Haec ille; sed clausas fores

interna rumpunt lumina

tenuisque per rimas nitor

lucis latentis proditur.

Hoc cum stuperet territus

obsessor atri liminis,

quem cura pernox manserat

seruare feralem domum,

psallentis audit insuper

praedulce carmen martyris,

cui uocis instar aemulae

conclaue reddit concauum.

Pauens deinde introspicit,

admota quantum postibus

acies per artas cardinum

intrare iuncturas potest:

uernare multis floribus

stramenta testarum uidet

ipsumque uulsis nexibus

obambulantem pangere.

Inplentur aures turbidi

praetoris hoc miraculo,

flet uictus et uoluit gemens

iram, dolorem, dedecus.

Exemptus', inquit, 'carceri

paulum benignis fotibus

recreetur, ut pastum nouum

poenis refectus praebeat'.

Coire toto ex oppido

turbam fidelem cerneres,

mollire praefultum torum,

siccare cruda uulnera.

Ille ungularum duplices

sulcos pererrat osculis,

hic purpurantem corporis

gaudet cruorem lambere.

Plerique uestem linteam

stillante tingunt sanguine,

tutamen ut sacrum suis

domi reseruent posteris.

Tunc ipse manceps carceris

et uinculorum ianitor,

ut fert uetustas conscia,

repente Christum credidit.

Hic oberatis uectibus

densae specum caliginis

splendore lucis aduenae

micuisse clausum uiderat.

At uero postquam lectuli

martyr quietem contigit,

aeger morarum taedio

et mortis incensus siti --,

si mors habenda eiusmodi est,

quae corporali ergastulo

mentem resoluit liberam

et reddit auctori deo,

mentem piatam sanguine,

mortis lauacris elutam,

quae semet ac uitam suam

Christo inmolandam praebuit --,

ergo ut recline mollibus

reiecit aulaeis caput,

uictor relictis artubus

caelum capessit spiritus.

Cui recta celso tramite

reseratur ad patrem uia,

quam fratre caesus inpio

Abel beatus scanderat.

Stipant euntem candidi

hinc inde sanctorum chori

parique missum carcere

baptista Iohannes uocat.

At christiani nominis

hostem coquebant inrita

fellis uenena et liuidum

cor efferata exusserant.

Saeuire inermem crederes

fractis draconem dentibus:

`euasit exultans', ait,

`rebellis et palmam tulit.

Sed restat illud ultimum:

inferre poenam mortuo,

feris cadauer tradere

canibusue carpendum dare.

Iam nunc et ossa extinxero,

ne sit sepulcrum funeris,

quod plebs gregalis excolat

titulumque figat martyris.'

Sic frendit et corpus sacrum

profanus -- a dirum nefas! --

nudum negato tegmine

exponit inter carices.

Sed nulla dirarum famis

aut bestiarum aut alitum

audet tropeum gloriae

foedare tactu squalido.

Quin, si qua clangens inprobe

circumuolarat eminus,

trucis uolucris inpetu

depulsa uertebat fugam.

Nam coruus, Heliae datus

olim ciborum portitor,

hoc munus inplet sedule

et inremotus excubat.

Hic ex frutectis proximis

infestus alarum sono

oculosque pinnis uerberans

exegit inmanem lupum.

Quis perfidorum credere

ausit rapacem beluam,

tauris paratam congredi,

cessisse plumis mollibus?

Ibat malignum murmurans

leui uolatu exterritus

praedamque uisam fugerat

custodis inbellis minis.

Qus audienti talia,

Datiane, tunc sensus tibi,

quantis gementem spiculis

figebat occultus dolor,

cum te perempti corporis

uirtute uictum cerneres

ipsis et inpar ossibus

uacuisque iam membris minor?

Sed quis, tyranne pertinax,

hunc inpotentem spiritum

determinabit exitus?

nullusne te franget modus?

'Nullus, nec umquam desinam;

nam si ferina inmanitas

mansuescit et clementia

coruos uoraces mitigat,

mergam cadauer fluctibus:

insana numquam naufragis

ignoscit unda et spumeum

nescit profundum parcere.

Aut semper illic mobilis

incerta per ludibria

uagis feretur flatibus

squamosa pascens agmina,

aut sub fragosis rupibus

scabri petrarum murices

inter recessus scrupeos

discissa rumpent uiscera.

Ecquis uirorum strenue

cumbam peritus pellere

remo, rudente et carbaso,

secare qui pontum queas,

rapias palustri e caespite

corpus, quod intactum iacet,

leuique uectum lembulo

amplum per aequor auferas?

Sed conplicatum sparteus

claudat cadauer culleus,

quem fune conexus lapis

praeceps in altum deprimat,

At tu per undas emices

rorante praepes palmula,

donec relictum longior

abscondat aspectus solum.'

Haec iussa quidam militum

(Eumorfio nomen fuit)

uiolentus, audax, barbarus,

furore feruens adripit.

Funale textum conserit,

suto quod inplet corpore,

emensus et multum freti

inter procellas excutit.

O praepotens uirtus dei,

uirtus creatrix omnium,

quae turgidum quondam mare

gradiente Christo strauerat,

ut terga calcans aequoris

siccis mearet passibus,

plantas nec undis tingueret

uasti uiator gurgitis!

Haec ipsa uirtus iusserat

rubrum salum dehiscere,

patente dum fundo aridum

secura plebs iter terit.

Nec non et ipsa nunc iubet

seruire sancto corpori

pontum quietis lapsibus

ad curua pronum litora.

Saxum molaris ponderis

ut spuma candens innatat

tantique custos pigneris

fiscella fertur luctibus.

Cernunt stupentes nauitae

uectam remenso marmore

labi retrorsum leniter

aestu secundo et flamine.

Certant et ipsi concito

pontum faselo scindere,

longe sed artus praeuolant

telluris ad mollem sinum.

Prius relatos denique

humus quieta suscipit,

quam pulsa summis nisibus

carina portum tangeret.

Felix amoeni litotis

secessus ille, qui sacra

fouens harenis uiscera

uicem sepulcri praebuit,

dum cura sanctorum pia

deflens adornat aggerem

tumuloque corpus creditum

uitae reseruat posterae!

Sed mox subactis hostibus

iam pace iustis reddita

altar quietem debitam

praestat beatis ossibus;

subiecta nam sacrario

imamque ad aram condita

caelestis auram muneris

perfusa subter hauriunt.

Sic corpus, ast ipsum dei

sedes receptum continet

cum Maccabeis fratribus

sectoque Eseiae proximum.

Simplex sed illis contigit

corona poenarum, quibus

finem malorum praestitit

mortis supremus exitus.

Quid tale sector ausus est?

truncata numquid corporis

segmenta post serram feris

obiecit aut undis dedit?

Num Maccabei martyris

linguam tyrannus erutam

raptamue pellem uerticis

auibus cruentis obtulit?

Tu solus, O bis inclyte,

solus brauii duplicis

palmam tulisti, tu duas

simul parasti laureas.

In morte uictor aspera,

tum deinde post mortem pari

uictor triumfo proteris

solo latronem corpore.

Adesto nunc et percipe

uoces precantum supplices,

nostri reatus efficax

orator ad thronum patris!

Per te, per ilium carcerem,

honoris augmentum tui,

per uincla, flammas, ungulas,

per carceralem stipitem,

per fragmen illud testeum,

quo parta creuit gloria,

et quem trementes posteri

exosculamur lectulum,

miserere nostrarum precum,

placatus ut Christus suis

inclinet aurem prosperam

noxas nec omnes inputet.

Si rite sollemnem diem

ueneramur ore et pectore,

si sub tuorum gaudio

uestigiorum sternmur,

paulisper huc inlabere

Christi fauorem deferens,

sensus grauati ut sentiant

leuamen indulgentiae.

Sic nulla jam restet mora,

quin excitatam nobilis

carnem resumat spiritus

uirtute perfunctam pari,

ut, quae laborum particeps

commune discrimen tulit,

sit et coheres gloriae

cunctis in aeuum saeculis.